-->


HET OUDE ROME - & - ROME VANAF DE MIDDELEEUWEN

Roma Antica: ontstaan en stadsontwikkeling.


Ontstaansgeschiedenis, wonen en leven in het oude Rome
zie geschiedenis in het menu rechts.

Stadsontwikkeling van het oude Rome:

Bouw van de stadsmuren en stadsontwikeling van het oude Rome:


Alle muren van het oude Rome (klik op afbeelding voor een vergroting)

Sinds haar stichting op 21 april 753 vC. heeft Rome altijd al muren gehad als verdediging tegen de verschillende volkstammen of volkeren, die in de omgeving van haar oorspronkelijke kern (het pomerium) woonden. De beschrijving van de verschillende muren en bijbehorende poorten vindt u in desbetreffende sectie.
De zgn. Muur van Romulus: Romulus liet op de Palatijn, waar de eerste Romeinen zich vestigen een muur bouwen, zoals ook uit de legenden van de koningstijd blijkt, waarin de muur genoemd wordt, voor het eerst bij de beroemde Sabijnse maagdenroof en later bij de inname van Rome door de Galliërs (390 vC.). Er zijn slechts heel weinig zichtbare sporen van deze muur overgebleven.

De Muur van Servius Tullius: Na de verwoesting van Rome door de Galliërs in 390 vC. werden direct nieuwe belastingen geheven en werd begonnen met de bouw van een nieuwe muur. Dit werd door de legendes toegeschreven aan koning Servius Tullius, die zo zijn naam gaf aan de muur.

De Muur van Aurelianus: Tegen de 3e eeuw nC. had Rome zich zover buiten haar oude grenzen uitgebreid, dat de Serviaanse muur nutteloos was geworden. Daarom had keizer Aurelianus, die het afbrokkelende Romeinse rijk weer had verenigd en interne opstanden had onderdrukt, besloten dat de tijd gekomen was om Rome te omringen met een nieuwe muur en om dit zo snel mogelijk te doen. De bouw van deze Aureliaanse muur, om een veel groter gebied werd met grote haast in slechts vijf jaar (van 217-275) voltooid. Desondanks leefde Aurelianus niet lang genoeg om zijn werk voltooid te zien. Hij stierf een paar maanden voordat het voltooid was.
Deze muur staat tegenwoordig nog voor het grootste deel overeind, mede dankzij door de versterkingen en restauraties die latere keizers hebben gedaan. Intussen had de Serviaanse muur zijn belang verloren en raakte sterk in verval en stortte grotendeels in.

Met de muur van Aurelianus had het stadsgebied van Rome zijn grootste en definitieve omvang bereikt en deze muur bleef tot de moderne tijd (begin 20e eeuw) de stadsgrens van Rome.
Tien jaar na de voltooiing van de muur verdeelde keizer Diocletianus in 285 het Romeinse rijk in twee delen, het Westelijke Romeinse Rijk en het Oostelijke Romeinse Rijk. Dit was voornamelijk een adminstratief-bestuurlijke verdeling, waarbij Rome de hoofdstad bleef.
De bouwactiviteiten in Rome bleven dan ook gewoon doorgaan. Tot 330 verrezen onder andere nog: de Thermen van Diocletianus, de Basilica van Constantijn de Grote en de Triomfboog van Constantijd de Grote ter ere van zijn overwinning bij de Pons Milvius in 312 . (vervolg onder de afbeelding)

Hieronder een plattegrond van het oude vóór-christelijke Rome voor de tijd van Constantijn de Grote, met de belangrijkste oude monumenten. Van alles in het geel daarop zijn hedentendage nog belangrijke sporen overgebleven, net als van de Aurekiaanse muur (rood), alles in het grijs, dat niet in een gele zone ligt, is verdwenen. Klik voor een grote, gedetaillerdere kaart van het oude Rome in de 5e eeuw hier. (Omdat de resten van de muur van Romulus en de Serviaanse muur in die tijd al verwaarloosbaar waren, zijn die op de plattegronden van Rome uit de keizertijd achterwege gelaten).


De Aureliaanse Muur en bebouwing vóór Constantijn de Grote

Keizer Constantijn de Grote (keizer van 306-337) had op 2 manieren een doorslaggevende invloed op de bouwactiviteiten in Rome:
1. Na de slag bij de Pons Milvius werd in 313 in het edict van Milaan het Christendom tot staatsgodsdienst verklaard. De Christenen waren reeds sinds de 1e eeuw in Rome aanwezig en zo waren er ook al vele (kleinere) parochiekerken gebouwd, vaak al in de 2e eeuw begonnen als huiskerk. Tijdens de latate grote vervolging onder keizer Diocletianus, waren vele van de kerkelijke goederen geconfisqueerd. Constantijn gaf deze bezittingen aan de kerk terug. Enkele interessante voorbeelden van deze vroeg-christelijke kerken zijn:S. Anastasia, S. Clemente, S. Croce in Gerusalemme, S. Giorgio in Velabro, S. Maria in Cosmedin, S. Nicola in Carcere, S. Prisca, S. Pudenziana, S. Sabina, S. Stefano Rotondo, Ss. Cosma e Damiano, Ss. Giovanni e Paolo en de Ss. Quattro Coronati.

Daarnaast liet Constantijn ook glorieuze grote Basilieken bouwen o.a. de Sint Pieter, Sint Jan van Lateranen en de Sint Paulus buiten de muren, niet door Constantijn maar wel vroege Basiliek: S. Maria Maggiore.
2. In 330 maakte Constantijn de stad Constantinopel tot hoofdstad van het Romeinse Rijk en bestuurde ook van daaruit het Romeinse Rijk.
Vanaf dat moment werden de activiteiten van de stedelijke autoriteiten vooral alleen nog maar aangewend voor simpel onderhoud en restauratie van de belangrijkste oude "heidense" monumenten, die, omdat ze grotendeels hun functie verloren hadden toen Constantijn het Christendom tot staatsgodsdienst had verklaard, langzamerhand onverbiddelijk overgelaten werden aan de ondergang. Bovendien werden vele onderdelen van de oude monumenten hergebruikt voor de bouw van kerken en paleizen van het op het oude Rome oprijzende nieuwe Christelijke Rome. Na de ondergang van het West-Romeinse rijk in 476 kwam Rome geleidelijk steeds meer onder het gezag van de pausen, met alle gevolgen vandien op de bouwactiviteiten. In 608 liet de toenmalige paus voor het laatst een "heidens" monument op het Forum Romanum plaatsen, de zuil van Phocas, ter ere van de Oost-Romeinse keizer Phocas, omdat deze het Pantheon aan de kerk geschonken had. Intussen verzonk Rome verder in haar duistere Middeleeuwen.
 

Verdeling van het oude Rome in regiones (districten):


Al vanaf de late koningstijd (6e eeuw vC.) is Rome verdeeld in regiones (de latijnse benaming voor districten)::
De regiones waren een administratieve onderverdeling van de stad:
  • Koning Servius Tullius (6e eeuw vC.) deelde Rome in - binnen de muur van Servius Tullius - in IV regiones: Roma quattuor regionum. (Het Rome van de 4 rdistricten)
  • Door de groei van de stadsbevolking kwam de 1e keizer Octavianus Augustus (27 vC. - 14 nC.) met een herindeling in XIV regiones en betrok hierbij ook het gebied buiten de oude muur van Servius Tullius. Uiteindelijk vormde de Aureliaanse muur, aangelegd door keizer Aurelianus, vanaf 280 nC. de buitengrens van de regiones: Roma quattuordecim regionum.(Het Rome van de 14 districten).

    (Deze Aureliaanse muur vormt nog heden grotendeels de buitengrens ook van de moderne rioni en op de indeling in XIV regiones van keizer Augustus is de latere indeling van Rome in XIV Rioni door paus Benedictus XIV in 1743 gebaseerd.)
 
Roma IV Regiones
Roma IV Regiones
Roma IV Regiones met heuvelrelief
Roma IV Regiones met heuvelrelief

ROMA REGIONUM QUATTUOR: (Het Rome van de 4 districten) Volgens de traditie heeft koning Servius Tullius het pomerium van de stad ( het gewijde deel, waarin niet begraven mocht worden en geen legioenen in wapenrusting mochten komen) in gedeeld in 4 regiones (districten). Het pomerium besloeg het gebied binnen de Serviaanse muur, behalve de Capitolinus, waarschijnlijk omadat deze heuvel altijd beschouwd als de burcht en het religieuze centrum van de stad en niet als apart onderdeel. Ook de Aventinus viel niet binnen het pomerium.
Het pomerium was verdeeld in 4 regiones:
I. Suburana , omvatte de Sucusa, Ceroliensis en Caelius
II. Esquilina , omvatte de Oppius en Cispius
III. Collina , omvatte de Quirinalis en de Viminalis
IV. Palatina , omvatte de Palatinus, Velia en Cermalus

Deze indeling in IV Regiones bleef van kracht tot keizer Augustus.

ROMA XIV Regiones (gebied zoals later binnen de Aureliaanse muur).

Keizer Octavianus Augustus, de eerste keizer (27 vC. - 14nC), breidde het aantal regiones uit van 4 tot 14 en ging daarbij buiten de grenzen van de oude Serviaanse muur en bestreek ongeveer het gebied dat later omsloten zou worden door de Aureliaanse muur. Alhoewel deze regiones meestal aangehaald werden met hun nummer, hadden ze ook namen die refereerden aan een belangrijk kenmerk ervan.
De XIV regiones waren:

Regio I Porta Capena (de meest zuidelijke poort Serviaanse muur)
Regio II Caelimontium (de Caelius met zijn kleinere toppen)
Regio III Isis et Serapis (de tempels van Isis en Serapis)
Regio IV Templum Pacis (de tempel van Vrede)
Regio V Esquiliae (buiten het bebouwde gedeelte)
Regio VI Alta Semita (de hoger gelegen Semietische wijk)
Regio VII Via Lata (de latere Via Flaminia)
Regio VIII Forum Romanum vel Magnum (het Forum Romanum)
Regio IX Circus Flaminius (Circus van Flaminius)
Regio X Palatium (de Palatinus)
Regio XI Circus Maximus (Circus Maximus)
Regio XII Piscina Publica (openbaar zwembad)
Regio XIII Aventinus (de Aventinus)
Regio XIV Transtiberim (de wijk aan de overzijde van de Tiber)
Roma XIV Regiones
Roma XIV Regiones
 
Overzicht Roma XIV Regiones met (on)bewoonde zones gedurende de keizertijd:
Onbewoond wil zeggen ruimte ingenomen door tempels, paleizen en andere officiële monumenten en ruimtes.
Klik op de plattegrond voor een vergroting.

Overzicht Roma XIV Regiones met (on)bewoonde zones gedurende de keizertijd
 
 
   
   
ROMA ANTICA
Forum Romanum
   plattegrond
Palatijn
   plattegrond
Capitolinus
   plattegrond
Colosseum vallei
   plattegrond

Keizerfora
   plattegrond

Forum Boarium e.o.
(S.Maria in Cosmedin eo)
   plattegrond
Circus Maximus/Thermen van Caracalla
   plattegrond

De muren van Rome
   plattegrond

De consulaire wegen
   plattegrond

Catacomben
   plattegrond
Het Marsveld
(Pantheon, pza Navona eo)
   plattegrond
De Aventijn
(S.Sabina, piramide eo)
   plattegrond
De "Colle Oppio"
(S.Clemente, Domus aurea)
   plattegrond
De Caelius
(S.Stefano rotondo eo)
   plattegrond

De Esquilijn
(S.Maria Maggiore eo)
   plattegrond
Quirinalis
(Thermen Diocletianus eo)
   plattegrond
De Pincio
(Spaanse trappen eo)
   plattegrond
De area v/h Vaticaan
(Engelenburcht eo)
   plattegrond

De Janiculus

   plattegrond
Trastevere
   plattegrond
De area v/d Laterani
(S.Giovanni in Laterano eo)
   plattegrond
De area van de S. Croce
(Porta Maggiore eo)
   plattegrond
De Tiber
   plattegrond

De Aquaducten
   plattegrond

Archaeologische musea
   
Testaccio
   plattegrond

Via Appia
   plattegrond

Lijst belangrijke monumenten


 

ROMA ANTICA

Geschiedenis

  1. Inleiding
  2. Mythologische voorgeschiedenis
    1. Aeneas
    2. Alba Longa
  3. Stichting en legendarische koningstijd.
    1. Stichting en Sabijnen
    2. Einde koningstijd
  4. De Republiek
  5. De Keizertijd